Hệ thống suy luận giúp văn bản bạn viết đưa tới giải pháp

Một phát kiến từ những cấu trúc logic bạn đang sở hữu

Vận động tư duy. Bạn đụng phải rất nhiều việc trong một ngày. Trở ngại phát sinh luôn hướng bạn tới việc tìm giải pháp. Để giải quyết vấn đề bạn phải nhìn nhận sự việc chính xác với một câu hỏi chính xác. Làm sao biết câu hỏi nào là đúng, khi bạn phải giải quyết vấn đề hay thể hiện nó trên văn bản? Bài viết này là đúc kết từ những kiểu suy luận thể hiện trên văn bản. Đồng thời là nền tảng để bạn thể hiện khả năng văn bản hóa và nhận định vấn đề. Cách để bạn tự hoàn thiện tư duy giải quyết vấn đề sẽ đến, sau khi bạn tự định hình nền tảng cho mình. Mẫu chuyện sau sẽ là khởi đầu.

Tại một vụ kiện vi phạm luật thương mại quốc tế, quan tòa nói với nhân chứng:

Anh có thề thề rằng những điều anh nói hoàn toàn là sự thật và không gì khác ngoài sự thật không?

Xin thề!

Anh có hiểu nếu nói không đúng sự thật sẽ phải gánh chịu hậu quả gì không?

Hiểu, phe của tôi sẽ thắng kiện.

Câu chuyện này liên quan gì tới việc của bạn?

Hướng đến điều mình muốn, suy luận của bạn có thể tạo ra giải pháp sáng tạo. Đồng thời giải pháp của bạn là biểu hiện của khả năng: phân tích, đánh giá, tổng hợp, tưởng tượng, hình ảnh, trật tự, số,… Còn sức sáng tạo dựa trên sự tổng hợp những gì bạn có. Từ đây bạn tạo được thêm những thành tựu mới. Và bạn đã bỏ qua việc gì?

Vài người đã tình cờ tổng hợp được những điều mới mẻ ngay trên những lập luận bạn hay dùng. Những lập luận của bạn trên văn bản khi tổng hợp lại sẽ thế nào? Khả năng mới giúp bạn giải quyết vấn đề đã tới.

Phát kiến một cái vốn có

Bạn đã biết về diễn dịch, về quy nạp. Bạn có thể hình dung ra hình ảnh về cấu trúc của hai kiểu suy luận đó. Và ở cấp độ suy luận nhỏ nhất đó, bạn trông thấy nó giống hình gì?

(Vui lòng nhớ lại hình các cấu trúc lập luận ở nội dung trước)

Một kim tự tháp. Nguyên lý kim tự tháp là tên gọi với ý muốn so sánh với hình ảnh vĩ đại của kỳ quan nhân loại chăng? Thực tế thì đó chỉ là tên gọi (để nhận diện không hơn) cho biểu hiện của các cấu trúc tư duy cơ bản (được thấy từ văn bản). Nếu không có tên gọi thì người ta sẽ nói với nhau thế nào? Hãy gác việc gọi tên lại. Việc quan trọng nhất đã đến.

Trên văn bản, bạn nhận thấy những điểm gì từ những cấu trúc tư duy?

Sư quy tụ của cấu trúc suy luận

Bạn đã hiểu được cách trình bày cấu trúc diện dịch và quy nạp từ bài trước. Mỗi cấu trúc có đặc điểm riêng. Dù vậy khi một ý (suy luận) xuất hiện, những yếu tố phụ đi cùng cũng có trật tự riêng. Đã đến lúc nhìn vào cấu trúc của suy luận trên văn bản.

Rõ ràng, mỗi câu, đoạn cho đến toàn văn bản đều thể hiện ý bạn muốn nói. Nói đúng hơn câu, đoạn, văn bản là một lập luận về một vấn đề (cụ thể ở cấp độ của ý). Việc bạn trình bày thường là một ý (nếu ngắn) hay một nhóm (nếu dài hơn). Ý chính được trình bày có những ý nhỏ hỗ trợ (trong cấu trúc suy luận). Các ý được nhóm tạo thành một trật tự (có liên hệ) cố định. Hơn thế nữa.

Trong một nhóm ý (thuộc cấu trúc suy luận), bạn thể hiện những điểm sau:

  • Ý tưởng ở mỗi cấp độ (trên) luôn tóm tắt các ý được nhóm ở câp dưới.

VD: Tôi không hiểu tại sao anh lại quen với cô ây? Cô ấy chỉ thích càu nhàu và cũng chẳng xinh xắn gì. (ở đây ý ở cấp trên “cô gái không đẹp” đã ẩn).

  • Ý tưởng trong mỗi nhòm là như nhau (hay tương đồng) về tính chất (logic).

VD: Tương đồng logic hay trật tự trong diễn dịch

Bất cứ hành động gì cũng đều có kết quả của nó. Quen một người đẹp và hung ác cũng là một hành động. Do đó, bạn phải chấp nhận hậu quả, vì đã quen người ấy. (giả thuyết chính, giả thuyết phụ và kết luận. Các giả thuyết tương đồng về mặt logic.)

VD: Logic trong quy nạp

Để nâng khả năng bản thân lên tầm cao mới. Bạn phải chấp nhận học thêm những kiến thức mới, chịu tốn thời gian, công sức và tiền bạc (tương đồng trong các ý mô tả).

  • Ý tưởng trong mỗi nhóm phải theo trật tự (logic).

VD: Bài báo cáo sắp tới chúng ta sẽ bắt đầu bằng việc cùng thu thập thông tin. Các bước tiếp theo như: xác định vấn đề, đưa ra kết luận và đề xuất hành động sẽ được làm theo nhóm.

Trật tự diễn dịch: (ý khái quát chính, ý khái quát phụ, kết luận)

Trật tự thời gian: (bước 1, bước 2, bước 3,..).

Trật tự cấu trúc: (phần 1, phần 2, phần 3,…).

Trật tự mực độ: (thứ 1, thứ 2, thứ 3,…)

Ghi chú: cần phân biệt rõ cấu trúc (suy luận) logic với trật tự logic. Cấu trúc diễn dịch đi liền với trật tự diễn dịch. Cấu trúc quy nạp đi với (1 trong 3) trật tự thời gian, cấu trúc, mức độ.

Khi nắm được các đặc điểm biểu hiện (cơ sở), tức bạn đã có trong tay nguyên lý của việc xây dựng khối kim tự tháp. Một ý tưởng lớn hình thành.

Khi mỗi câu liên kết thành mỗi đoạn và mỗi đoạn phát triển thành văn bản, điều này đã tạo ra gì?

Cấu trúc bên trong của khối kim tự tháp

Một kim tự tháp hay một khối thông tin bạn trình bày có đặc trưng riêng. Đặc trưng đó thể hiện qua ý bạn muốn diễn đạt và cấu trúc logic (quy nạp hoặc diễn dịch) bạn chọn. Đồng thời sự liên kết giữa các ý ở mọi cấp trong khối tạo ra mối liên hệ dọc, ngang với các ý khác. Những bí mật của văn bản từ đây xuất hiện.

Mối liên hệ chiếu ngang của hàm ý

Các ý trình bày ở dưới phải trả lời được cho câu hỏi phát sinh từ ý ở cấp trên và trả lời một cách logic. Các ý (nhỏ) lúc đó phải được trình bày theo suy luận diễn dịch hoặc quy nạp (không thể dùng cùng lúc). Bí mật ở đây là gì?

Một nhóm ý diễn dịch thể hiện một luận cứ qua các bước liên tiếp (giả thuyết chính, giả thuyết phụ, kết luận). Để hình thành cấp trừu tượng một nhóm ý suy diễn, bạn nêu tóm tắt các luận cứ với điều được rút ra (tức kết luận) là ý bao quát các ý còn lại (giả thuyết chính, giả thuyết phụ). Cách xếp trật tự không đổi. Ý diễn dịch chỉ có một. Điều kỳ lạ đã đến.

Một nhóm quy nạp sẽ đưa ra tập hợp ý (nhỏ) được tóm tắt với điều kiện mô tả (các ý nhỏ) bởi danh từ số nhiều. Đồng thời diễn đạt ý chính, bạn phải rút ra kết luận dựa trên việc đánh giá những ý nhỏ (bằng 1 danh từ số nhiều). Cách xếp trật tự thay đổi. Ý bạn nói biến đổi theo trật tự. Vậy người khác sẽ hiểu theo kiểu nào? Bạn đang ám chỉ điều gì? Sự thật sẽ được làm rõ, khi bạn tiến dần đến nội dung chi tiết của từng trật tự logic. Dù vậy có một điều thú vị bạn có thể nhận ra ngay lập tức. Yếu tố quyết định đẳng cấp của bạn khi phải viết.

Mối liên hệ chiều dọc của sức hút

Khi viết, bạn viết câu nối tiếp câu, đoạn nối tiếp đoạn. Dù vậy các ý tiếp theo nhau có mức độ trừu tượng khác nhau (cấp ý). Còn người đọc thì đọc theo các câu có mức độ trừu tượng khác nhau. Tại sao họ phải làm vậy? Tài năng của bạn xuất hiện.

Bạn hình thành nên quan hệ giao tiếp với đối phương khi bạn viết. Bạn dùng chính mối quan hệ chiều dọc để kéo đọc giả vào một cuộc đối thoại (hỏi/đáp) giữa người đọc và người viết. Điều này còn thể hiện điều gì?

Một hành động, hai suy nghĩ. Bạn vừa nói, bạn vừa viết. Bạn vừa hỏi thì bạn nêu đáp án. Và bạn bị ghép vào danh sách người mắc bệnh tâm thần phân liệt. Đó là nhận định của tôi, nên bạn có thể an tâm. Vì sao? Nếu nhận định của tôi là đúng, thì thực tế bạn sẽ thấy tất cả những người có khả năng viết tốt xuất hiện trong bệnh viên. Vậy thực tế thì thế nào?

Bạn có cảm nhận tốt từ vị trí của người đọc, khi bạn đưa ra một ý kiến. Nói cách khác người đọc sẽ nảy ra câu hỏi (phản đối), tại câu họ thấy không đồng quan điểm với bạn. Qua đó, các câu hỏi logic trong trí óc xuất hiện ở đọc giả như tại sao, như thế nào,… đồng thời khi trả lời, bạn cũng có thể làm nảy sinh thêm câu hỏi. Ví dụ như cái đoạn tôi nói bạn bị bệnh tâm thần phân liệt ở trên. Có phải bạn liền đọc câu tiếp theo? Chuẩn mực của thành công đã đến.

Bạn được xem là viết thành công, khi trả lời được ngay những câu hỏi phát sinh. Đồng thời để nằm được sự chú ý của đọc giả, bạn phải kiểm soát việc phát sinh câu hỏi. Nói cách khác, bạn hướng đọc giả tới câu hỏi bạn muốn trả lời trước (giải quyết các câu hỏi còn lại sau). Còn một việc chưa nói.

Vì bất kỳ ý (hay nhóm ý) nào bạn viết đều có liên hệ chiều dọc và ngang. Ý bạn nếu chắc chắn có ý lớn hơn theo quan hệ dọc. Nếu lần ngược lại liên tục thì điều gì sẽ xảy ra? Có phải là sẽ đến lúc bạn gặp ý lớn (đầu tiên) của toàn văn bản? Một sự việc phát sinh.

Khi lần lại vấn đề, bạn phải liên tục hỏi “tại sao?”. Khi lần ngược lại tới câu hỏi lớn nhất, thì bạn đã trả lời những gì?

Tại sao lại có giải pháp được đề cập trong nội dung? Vì có một câu hỏi phát sinh. Vậy tại sao lại có câu hỏi đó? Có phải là vì có một tình huống phát sinh? Cuối cùng, câu trả lời của bạn kéo theo một việc bạn phải làm tốt ở ý lớn nhất (khi bạn bắt đầu xây cấu trúc nội dung). Việc đó như sau.

Mạch giới thiệu vào đề

Từ chiều dọc của đoạn hội thoại (hỏi/đáp). Để hình thành câu hỏi cho ý lớn nhất, bạn và người đọc phải đi từ nguồn gốc (một mở đầu về thời gian và địa điểm của một tình huống). Sau đó một việc xảy ra (thường là rắc rối) sẽ hình thành câu hỏi (ở bạn và người đọc). Cuối cùng, chính những gì bạn viết tiếp đó sẽ đưa ra câu trả lời.

Nguồn gốc câu hỏi lớn nhất buộc bạn phải viết ra một câu truyện. Còn cấu trúc câu chuyện thì sẽ như sau: tình huống, nút thắt, câu hỏi, câu trả lời. Cấu trúc câu chuyện có giống với những gì diễn ra trong cuộc sống? Một việc nữa bạn phải làm.

Cấu trúc câu chuyện phải đảm bảo bạn và người đọc cùng một cái nhìn, trước khi bài viết của bạn giúp người đọc làm sáng tỏ vấn đề. Nói cách khác, mạch vào đề giúp đọc giả biết điều đã biết hoặc sẽ được biết trong chủ đề đang thảo luận. Điều trớ trêu ở đây là gì?

Trước một sự việc mỗi người sẽ có suy nghĩ riêng. Câu hỏi kéo theo cho tình huống cũng khác nhau. Vậy câu hỏi nào mới là câu hỏi đúng. Bạn chọn câu hỏi nào làm câu hỏi lớn?

Nội dung chi tiết về cách hình thành câu chuyện sẽ cho bạn phương pháp. Dù vậy để hạn chế bớt những câu hỏi không theo logic. Bạn phải đi qua phần sau.

Một câu hỏi logic

Khi đối mặt một việc, một người cần sự góp ý của bạn sẽ có nhiều câu hỏi. Có thể bạn đã gặp trường hợp sau.

Một người bạn thân tìm đến, người đó nói với bạn rằng:

Cô gái ấy đẹp quá! Tôi có nên quen cô ấy không? Nếu có thì tôi nên làm thế nào?

Theo bạn qua 2 câu hỏi trên, điều người đó thật sự muốn hỏi gì?

Hãy thử viết câu hỏi đó ra và suy nghĩ vì sao lại như vậy (trong ít phút).

Câu trả lời sẽ được giải thích như sau.

Một người nhờ bạn tư vấn hỏi:

Việc kinh doanh của tôi có cần phát triển ra nước ngoài không? Nếu có thì phải làm thế nào?

Có thể bạn thấy hai câu hỏi trên là hợp lý. Dù vậy đứng về mặt logic, người này thực sự chỉ có một câu hỏi để tìm đến một việc (kết quả, hành động hay mục tiêu). Vì câu hỏi đầu tiên và câu hỏi thứ hai liên hệ với nhau. Nếu câu hỏi đầu không thỏa, thì câu hỏi thứ hai sẽ không xuất hiện. Câu hỏi logic sẽ như sau.

Điều người này muốn hỏi chính xác là : “tôi phát triển ra thị trường nước ngoài như thế nào?”. Bạn chỉ phải trả lời câu hỏi này. Còn một việc quan trọng.

Khi bạn phải tư vấn cho bản thân (hoặc cho người khác), điều thú vị là chỉ có 1 trong 4 câu hỏi bạn phải làm rõ. Đó là gì?

Câu hỏi của hành động

Với cương vị là một nhà tư vấn, một văn bản bạn viết phải giải quyết đúng  1 trong 4 câu hỏi sau:

Chúng ta nên làm gì?  

Chúng ta có nên làm hay không?  

Chúng ta nên làm thế nào?  

Chúng ta có nên tiếp tục không?  

“Tại sao lại chỉ có 4 câu hỏi này?”

Tạm thời bạn vui lòng nhớ nó trước. Vì câu trả lời nằm trong suy nghĩ của chính bạn, sau khi bạn nắm được các trật tự quy nạp. Vẫn còn việc phải biết.

Sự thật hiển lộ

Khi tư duy của bạn suy lận thì suy luận đó có cấu trúc. Bạn biết ý lớn được gom từ các ý nhỏ, bao trùm các ý nhỏ. Ý lớn liên hệ với ý nhỏ. Cuối cùng, khi nhìn lại cấu trúc logic toàn văn bản, bạn đã tạo ra điều gì?

Một cái kim tự tháp. Nói cách khác là một tập hợp của tất cả các ý. Văn bản là một cấu trúc suy luận với nhiều cấp bậc khác nhau. Đồng thời, vì cấu trúc suy luận có trật tự dọc ngang, bạn cũng có thể xây dựng khối kim tự tháp từ trên xuống hoặc từ đáy lên. Liệu việc đó có đơn giản như việc bạn hiểu cấu trúc suy luận?

Bạn sẽ phải giải quyết những nhầm lẫn trong suy nghĩ của mình. Bằng chính những suy nghĩ của mình. Những rắc rối thú vị khi hoàn thiện tư duy hay những ý kiến bạn nghĩ ra (khi viết) sẽ nằm ở những bài sau. Việc quan trọng lúc này là gì?

Sự lập lại

Bạn phải lưu bài này lại ở nơi thường thấy, trong sổ tay công việc,…. Đọc lại để hiểu rõ rất quan trọng. Có phải có những chỗ bạn phải đợi ở nội dung khác mới hoàn thiện kiến thức được?

Nội dung phải nắm chắc (nguyên lý):

Khối kim tự tháp bao gồm các ý tưởng. Mỗi ý tưởng trình bày về một khía cạnh vấn đề. Bạn (người viết) cũng phải trả lời câu hỏi nảy sinh từ mỗi ý.

Nắm được quan hệ theo chiều dọc, bạn sẽ quyết định được ý nào sẽ có ở phần dưới.

Nắm được quan hệ theo chiều ngang, bạn có thể chọn lựa những ý nhất quán với nhau để truyền đạt cấu trúc (suy luận) logic.

Quan trọng nhất, nắm được các thắc mắc ban đầu của đọc giả sẽ đảm bảo cho các ý bạn đưa ra có liên quan chặt chẽ với nhau.

Có phải giờ là lúc để bản thân nghỉ ngơi, khi bạn đã nắm chắc cái đoạn chữ in nghiên trên?

Tái bút

Văn bản hóa là việc hay gặp trong công việc. Một vài người xem nhẹ việc viết văn bản. Từ đó họ đánh mất một khả năng hoàn thiện tư duy của bạn thân. Vì họ không hiểu được sự thật của cấu trúc tư duy qua văn bản họ viết. Còn bạn, khi bạn đã nắm được nội dung phải nhớ (ở trên), bạn vẫn chưa nhận ra điều bí mật. Đó là gì?

Tại sao người khác phải “hỏi” một người tư vấn? – Vì họ không biết.

Tại sao người viết phải đạt “câu hỏi” lên định của kim tự tháp?  – Vì người đó muốn trình bày điều người đọc chưa biết.

Cuối cùng, điều gì khiến người đọc hứng thú với văn bản bạn viết? – Vì bạn nói với anh ta điều anh ta không biết (tin tôi đi, mọi người thường không đọc những cái đã biết!).

Chính vì hai chữ “không biết” mà bạn biến mình trở thành vĩ đại. Một cố vấn hàng đầu hoặc cũng có thể trở thành một tay viết “ai không biết”.

“Nếu tôi không nói quá, thì bạn muốn mình trở thành ai?”

Hẹn gặp bạn ở nội dung tiếp theo

 

 

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *